NIEUŻYTKOWNICY BIBLIOTEKI UNIWERSYTECKIEJ W TORUNIU – BADANIA PRZYCZYN NIEKORZYSTANIA Z ZASOBÓW I USŁUG BIBLIOTECZNYCH PRZEZ STUDENTÓW UNIWERSYTETU MIKOŁAJA KOPERNIKA W TORUNIU
MAŁGORZATA KOWALSKA-CHRZANOWSKA
http://orcid.org/0000-0002-2839-5732
Afiliacja: Instytut Badań Informacji i Komunikacji, Wydział Filozofii i Nauk Społecznych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Polska
PAWEŁ MARZEC
http://orcid.org/0000-0003-0300-2266
Afiliacja: Instytut Badań Informacji i Komunikacji, Wydział Filozofii i Nauk Społecznych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Polska
Abstrakt
Teza/cel artykułu – Artykuł przedstawia wyniki badań dotyczących powodów niekorzystania z zasobów i usług Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu (BU) przez studentów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (UMK), które zostały zrealizowane w roku akademickim 2022/2023 r. Metoda – Badania przeprowadzono z wykorzystaniem metody sondażu diagnostycznego. Kwestionariusz ankietowy zawierał 13 pytań, odnoszących się do korzystania i niekorzystania z zasobów i usług BU oraz innych typów bibliotek, adekwatności usług świadczonych przez BU, sposobów pozyskiwania materiałów w procesie nauki i realizacji programu studiów przez studentów, preferencji czytelniczych oraz ogólnego stosunku ankietowanych do instytucji bibliotecznych. Wnioski – Wyniki badań, ze względu na małą próbę badawczą, nie mają charakteru reprezentatywnego. Mimo to mogą one stanowić istotny sygnał dla zarządzających bibliotekami akademickimi czy swoisty punkt wyjścia dla dalszych badań (szczególnie stosowanych). Ponadto wnioski z nich płynące korespondują z ustaleniami innych badaczy, zawartymi w literaturze przedmiotu. Dowodzą, że głównymi powodami nieużytkowania biblioteki są: brak potrzeby korzystania, możliwość pozyskiwania materiałów z innych źródeł (w tym z Internetu) i brak wiedzy o usługach oferowanych przez bibliotekę. O ile niekorzystanie z BU koreluje z niekorzystaniem z bibliotek w ogóle, to nie jest konsekwencją negatywnego nastawienia studentów do instytucji bibliotecznych. Zwyczaje czytelnicze studentów dowodzą, że niekorzystanie z bibliotek nie przekłada się na niski poziom ich czytelnictwa. Ponadto analiza wyników badań dowodzi, że według studentów UMK będących aktywnymi użytkownikami BU, obecna jej oferta jest wystarczająca i adekwatna do ich potrzeb.
Słowa kluczowe
Nieużytkownicy bibliotek; Użytkownicy bibliotek; Biblioteki akademickie; Badania ankietowe studentów; Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu; Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu
Bibliografia
Aleksandrowicz, R., & Bernacki, P. (2022). Diagnozowanie potrzeb użytkowników bibliotek publicznych – koncepcja, metoda, pierwsze wnioski. Roczniki Biblioteczne, 66, 227-247. https://doi.org/10.19195/0080-3626.66.9
Anderson, L., & Vega García, S. (2020). Library usage, instruction, and student success across disciplines: A multilevel model approach. Association of College and Research Libraries.
Babicz, A. (2024). Analiza zachowań użytkowników Biblioteki Uniwersytetu Marii-Curie Skłodowskiej w Lublinie na podstawie wybranych danych PRIMO Analytics – studium przypadku. Bibliotekarz Lubelski, 67, 311-331.
Biblioteka Narodowa. (2024). Stan czytelnictwa w Polsce w 2024. https://www.bn.org.pl/raporty-bn/stan-czytelnictwa-w-polsce/stan-czytelnictwa-w-polsce-w-2024/
Booth, A. (2008). In search of the mythical „typical library user”. Health Information & Libraries Journal, 25(3), 233-236. https://doi.org/10.1111/j.1471-1842.2008.00780.x
Borowski, H. (2011). Wizerunek i użytkowanie bibliotek publicznych. Raport z badania. https://programrozwojubibliotek.org/wp-content/uploads/2015/08/09_0_wizerunek_i_uzytkowanie_ bibliotek_publicznychraport_PRB.pdf
Brown, K., & Malenfant, K.J. (2017). Academic library impact on student learning and success: Findings from assessment in action team projects. https://www.ala.org/sites/default/files/acrl/content/issues/ value/findings_y3.pdf
Brunskill, A., & Hanneke, R. (2021) Students who are non-users of their academic library: A scoping review. Journal of Academic Librarianship, 47(5), n.p. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2021.102423
Budrowska, W., Paul, M., Zawałkiewicz, A., & Żynda, M. (2020). Z biblioteką czy bez? Badanie nieużytkowników biblioteki. Wydaw. Naukowe i Edukacyjne SBP.
Cassidy, E.D., Martinez, M., & Shen, L. (2012). Not in love, or not in the know? Graduate student and faculty use (and non-use) of e-books. Journal of Academic Librarianship, 38(6), 326-332. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2012.08.005
Centrum Badania Opinii Społecznej. (2021). Polacy i książki. Komunikat z badań. https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2021/K_109_21.PDF
Connaway, L.S., Radford, M.L., & Dickey, T.J. (2007). On the trail of the elusive non-user: What research in virtual reference environments reveals. Bulletin of the American Society for Information Science & Technology, 34(2), 25-28. https://doi.org/10.1002/bult.2008.1720340208
Dempsey, P.R. (2018). How LIS scholars conceptualize rigor in qualitative data. Portal: Libraries and the Academy, 18(2), 363-390. https://doi.org/10.1353/pla.2018.0020
Frank, P.P., & Bothmann, R.L. (2007). Assessing undergraduate interlibrary loan use. Journal of Interlibrary Loan. Document Delivery & Electronic Reserves, 18(1), 33-48. https://doi.org/10.1300/J474v18n01-05
Główny Urząd Statystyczny. (2024). Biblioteki publiczne w 2023 roku. https://stat.gov.pl/ download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5493/14/8/1/biblioteki_publiczne_w_2023_r..pdf
Hall, K., & Kapa, D. (2015). Silent and independent: Student use of academic library study space. Partnership: The Canadian Journal of Library and Information Practice and Research, 10(1), 1-38. https://doi.org/10.21083/partnership.v10i1.3338
Jameson, J., Natal, G., & Napp, J. (2019). Evolving and enduring patterns surrounding student usage and perceptions of academic library reference services. College & Research Libraries, 80(3), 366-385. https://doi.org/10.5860/crl.80.3.366
Kędzierska, E. (2015). Badania użytkowników bibliotek – od teorii do praktyki. W: H. Brzezińska-Stec i J. Żochowska (red.). Biblioteka bez użytkowników…? Diagnoza problemu: V Ogólnopolska Konferencja Naukowa, Supraśl, 14-16 września 2015 (s. 183-200). Biblioteka Uniwersytecka im. Jerzego Giedroycia.
Kiilu, P., & Otike, J. (2016). Non use of academic library services: A literature review. International Journal of Library Science, 5(1), 7-13. https://doi.org/10.5923/j.library.20160501.02
Kisby, C.M. (2011). Self-assessed learning and user satisfaction in regional campus libraries. Journal of Academic Librarianship, 37(6), 523-531. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2011.07.009
Kuczkowska, M. (2024). Zmiana paradygmatu działania współczesnej biblioteki naukowej w wybranych obszarach informacji i komunikacji naukowej w świetle badania ankietowego. Przegląd Biblioteczny, 92(1), 24-43.
Lubimyczytać.pl, Porozumienie Wydawców Książek – Związek Pracodawców, Stowarzyszenie Czytam i Słucham Legalnie. (2024). Czytelnicy 2.0. Raport z największego badania czytelników w Polsce. https://pliki.lubimyczytac.pl/Badania czytelnicze/Czytelnicy 2.0 - Raport z Badań 2024.pdf
Luo, L., & Buer, V.B. (2015). Reference service evaluation at an African academic library: The user perspective. Library Review, 64(8/9), 552-566. https://doi.org/10.1108/LR-04-2015-0046
Martin, L.A. (1976). User studies and library planning. Library Trends, 24, 483-496.
Mayer, J., Dineen, R., Rockwell, A., & Blodgett, J. (2020). Undergraduate student success and library use: A multimethod approach. College & Research Libraries, 81(3), 378.
McCarthy, G. (1994). Getting to know your non-users. Library Management, 15(4), 30-34. https://doi.org/10.1108/01435129410060338
McNicol, S. (2004). Investigating non-use of libraries in the UK using the mass-observation archive. Journal of Librarianship and Information Science, 36(2), 79-87. https://doi.org/10.1177/0961000604047134
Musavi, N., & Harvey, J.F. (1984). College library users and nonusers. Advances in Library Administration & Organization, 3, 221-240.
Oh, K., & Colón-Aguirre, M. (2019). A comparative study of perceptions and use of Google Scholar and academic library discovery systems. College & Research Libraries, 80(6), 876-891. https://doi.org/10.5860/crl.80.6.876
Orzoł, M., & Wojciechowska, M. (2021). Badania czytelnictwa jako instrument diagnozy nawyków i zachowań czytelniczych użytkowników bibliotek. Geneza i stan obecny. Biblioteka i Edukacja, 20, 65-85.
Ouellette, D. (2011). Subject guides in academic libraries: A user-centred study of uses and perceptions. Canadian Journal of Information and Library Science, 35(4), 436-451. https://doi.org/10.1353/ ils.2011.0024
Owens, E., Hwang, S.Y., Kim, D., Manolovitz, T., & Shen, L. (2023). Do you love them now? Use and non-use of academic ebooks a decade later. The Journal of Academic Librarianship, 49(3), 102703. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2023. 102703
Polski Komitet Normalizacyjny. (2019). PN-ISO 16439:2019-11 – wersja polska. „Informacja i dokumentacja – Metody i procedury oceny wpływu bibliotek”.
Porat, L. i Fine, S. (2009). Factors and characteristics of interlibrary loan use and non-use. Interlending & Document Supply, 37(1), 20-27. https://doi.org/10.1108/ 0264161091093858
Rose-Wiles, L.M., Shea, G., & Kehnemuyi, K. (2020). Read in or check out: A four-year analysis of circulation and in-house use of print books. The Journal of Academic Librarianship, 46(4), 102157. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2020.102157
Schlichter, D.J., & Pemberton, J.M. (1992). The emperor’s new clothes? Problems of the user survey as a planning tool in academic libraries. College & Research Libraries, 53(3), 257-265. https://doi.org/10.5860/crl_53_03_257
Scoulas, J.M., & De Groote, S.L. (2019). The Library’s Impact on University Students’ Academic Success and Learning. Evidence Based Library and Information Practice, 14(5), 2-27. https://doi.org/10.18438/eblip29547
Thompson, B., Kyrillidou, M., & Cook, C. (2007). On-premises library versus
Google-like information gateway usage patterns: A LibQUAL+[r] study. Portal: Libraries and the Academy, 7(4), 463-480. https://doi.org/10.1353/pla.2007.0053
Tipton, C.J. (2001). Graduate students’ perceptions of library support services for distance learners: A university system-wide study. Journal of Library Administration, 32(1/2), 393-408. https://doi.org/ 10.1300/J111v32n01_14
Toner, L. (2008). Non-use of library services by students in a UKacademic library. Evidence Based Library & Information Practice, 3(2), 18-31. https://doi.org/10.18438/B8HS57
Umukoro, I.O., & Tiamiyu, M.A. (2017). Determinants of e-library services’ use among university students: A study of John Harris library, University of Benin, Nigeria. Journal of Librarianship & Information Science, 49(4), 438-453. https://
doi.org/10.1177/0961000616653176
Vondracek, R. (2007). Comfort and convenience? Why students choose alternatives to the library. Portal: Libraries and the Academy, 7(3), 277-293. https://doi.org/10.1353/pla.2007.0039
Whittaker, H.C., Ellis, M.E., & Flanigan, J. (1990). Public relations and the academic library: Report on a user survey at East Tennessee State University. Southeastern Librarian, 40, 129-133.
Yang, Z.Y., Goodwin, S.G., & Hahn, D. (2020). Survey says…?: Assessing interlibrary loan/document delivery use and awareness for responsive service delivery. Journal of Interlibrary Loan, Document Delivery and Electronic Reserve, 28(5), 151–173. https://doi.org/10.1080/1072303X.2020.1752877
Zasacka, Z., Chymkowski, R., & Koryś, I. (red.). (2024). Stan czytelnictwa książek w Polsce w 2023 roku. Biblioteka Narodowa.
http://orcid.org/0000-0002-2839-5732
Afiliacja: Instytut Badań Informacji i Komunikacji, Wydział Filozofii i Nauk Społecznych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Polska
Biogram:
Dr hab. Małgorzata Kowalska-Chrzanowska, prof. uczelni w Katedrze Badań Przestrzeni Informacyjnej Instytutu Badań Informacji i Komunikacji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jej zainteresowania naukowe oscylują wokół takich zagadnień jak: zastosowania nowoczesnych technologii w bibliotekach, otwarte modele współpracy (open innovation, crowdsourcing, citizen science), komunikacja naukowa, data science, dezinformacja i fact-checking, edukacja informacyjna i medialna. Wybrane publikacje: The use of games in citizen science based on findings from the EyeWire user study, „Games and Culture” 2025, vol. 20, iss. 2, s. 190-213 (współaut.); Biblioteki dla (nie)obecnych: badania, strategie i praktyki włączania, Warszawa 2025 (red.); Trendy publikacyjne w badaniach nad nauką obywatelską – perspektywa nauk społecznych, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia” 2024, vol. 22, s. 459-477; Metody i narzędzia budowania społecznej odporności na dezinformację: od fact-checkingu po edukację medialną, Toruń 2024 (współaut.); Crowdsourcing internetowy – pozytywny wymiar partycypacji społecznej. Konteksty – istota – uwarunkowania, Warszawa 2015; Dygitalizacja zbiorów bibliotek polskich Warszawa 2007.
http://orcid.org/0000-0003-0300-2266
Afiliacja: Instytut Badań Informacji i Komunikacji, Wydział Filozofii i Nauk Społecznych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Polska
Biogram:
Paweł Marzec, dr, adiunkt w Katedrze Badań Przestrzeni Informacyjnej Instytutu Badań Informacji i Komunikacji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jego zainteresowania badawcze dotyczą: oceny jakości stron WWW, technologii internetowych wykorzystywanych w bibliotekach, architektury informacji serwisów internetowych oraz analityki internetowej. Wybrane publikacje: Remote usability testing carried out during the COVID-19 pandemic on the example of Primo VE implementation in an Academic Library, „Journal of Academic Librarianship” 2023, vol 49, iss. 3, s. 1-16 (współaut); Digital curation and open-source software in LAM-related publications, „Journal of Librarianship and Information Science” 2023, vol. 55, iss. 4, s. 935-947 (współaut.); Serwisy internetowe instytucji kultury w Polsce, Toruń 2020 (współaut.); Oceny eksperckie w badaniu użyteczności bibliotecznych serwisów internetowych, Toruń 2019.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor składa oświadczenie o oryginalności przesłanego tekstu, a w umowie wydawniczej przenosi na rzecz Wydawcy nieodpłatnie majątkowe prawa autorskie w zakresie jednorazowego opublikowania dzieła.
CC BY-NC-ND 4.0 Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe
